Қаламгерлер наразылығы

Авторлардың айтуынша, бұл – әдебиет өкілдерінің өз шығармаларының жасанды интеллект жүйелерін үйрету үшін рұқсатсыз әрі ақысыз пайдаланылуына қарсылық білдіруі.

Euronews-тің жазуынша, наразылық акциясына Кадзуо Исигуро, Алан Мур, Ричард Осман, сондай-ақ Мэриан Киз, Филиппа Грегори, Малори Блэкман, Мик Херрон және басқа да көптеген қаламгерлер қатысты. Жобаға қатысқан авторлардың толық тізімі арнайы ашылған сайтта жарияланған.

Бұл акция биылғы London Book Fair көрмесіндегі ең көзге түскен шаралардың бірі болды. Жобаны британдық композитор әрі авторлық құқық мәселелері жөніндегі белсенді Эд Ньютон‑Рекс ұйымдастырған. Оның айтуынша, қазіргі көптеген генеративті жасанды интеллект модельдері миллиондаған кітаптың мәтініне сүйеніп үйретіледі, алайда олар авторлардың келісімінсіз көшіріліп, пайдаланылып жатыр.

«Бұл – зардап шегушісі жоқ қылмыс емес. Генеративті жасанды интеллект өзі үйренген адамдардың еңбегімен бәсекеге түсіп, оларды табысынан айырады. Үкімет Ұлыбританиядағы шығармашылық иелерін қорғап, жасанды интеллект компанияларының шығармашылық еңбекті ұрлауын заңдастырудан бас тартуы тиіс», - дейді композитор. 

 Ұлыбритания билігіне үндеу

Кітаптың бос беттері символдық мәнге ие. Акцияға қатысушылардың ойынша, егер мемлекет пен технологиялық компаниялар авторлардың келісімінсіз әдеби шығармаларды нейрожелілерді үйретуге пайдалана берсе, болашақта оқырмандар «бос беттерге» тап болуы мүмкін. Яғни авторларға өз еңбегі арқылы табыс табу мүмкін болмайтын жағдай қалыптасуы ықтимал.

Кітаптың артқы мұқабасында Ұлыбритания билігіне арналған үндеу жарияланған. Онда құқық иелерінің келісімінсіз кітаптарды жасанды интеллектті үйретуге пайдалануды заңдастыруға жол бермеу талап етіледі. Наразылыққа себеп — авторлық құқық туралы заңнамаға ұсынылып жатқан өзгерістер. Реформа нұсқаларының бірі «opt-out» жүйесін қарастырады. Мұндай жүйеде шығармалар әдепкіде жасанды интеллектті үйрету үшін пайдаланылуы мүмкін, ал автор оған тыйым салатынын арнайы мәлімдеуі тиіс.

Жазушылар бұл тәсілді әділетсіз деп санайды. Олардың пікірінше, шығармаларды пайдалану тек автордың рұқсатымен және лицензиялық ақы төленген жағдайда ғана мүмкін болуы керек. Әйтпесе жасанды интеллект индустриясы іс жүзінде авторлардың еңбегін тегін пайдалануға негізделеді.

Генеративті жасанды интеллект қарқынды дамып жатқан кезеңде контент жасаушылардың құқықтары туралы пікірталас бірнеше жылдан бері жалғасып келеді және тек әдебиет саласымен шектелмейді. 2025 жылдың ақпанында мыңнан астам музыкант та символдық наразылық акциясын өткізген. Олар музыкасыз «үнсіз» альбом шығарып, шығармашылық еңбекті нейрожелілерді үйрету үшін авторлардың келісімінсіз пайдалануға назар аудартуды мақсат етті.

көрнекі сурет: ЖИ